ผลงานวิจัยนี้ทำการศึกษา แบบสุ่มมีกลุ่มควบคุมในหลายสถาบันในประเทศไทย แสดงให้เห็นว่า การให้ยา octreotide 1 วันหลังการส่องกล้องรัดเส้นเลือดขอด (EVL) ในผู้ป่วยตับแข็งที่มีเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น ให้ผลควบคุมเลือดออกและอัตราเกิดเลือดออกซ้ำ “ไม่ด้อยกว่า” การให้ยาต่อเนื่อง 5 วัน ทั้งในช่วง 5 วันแรกและในระยะ 6 สัปดาห์ อีกทั้งยังช่วยลดความจำเป็นในการถ่ายเลือด ผู้ป่วยกลับมาทานอาหารได้เร็วขึ้น และลดระยะเวลานอนโรงพยาบาล

Anuchit Suksamai, Sanpolpai Khaoprasert, Amnart Chaiprasert, Sakkarin Chirapongsathorn

ความสำคัญของปัญหา

การเจาะระบายน้ำในช่องท้องในผู้ป่วยตับแข็งที่มีภาวะท้องมานปริมาณมากโดยไม่มีการให้อัลบูมินทดแทนทำให้เกิดการลดลงอย่างรวดเร็วของความดันในช่องท้องจนสามารถนำไปสู่การเกิดภาวะ Post paracentesis circulatory dysfunction (PPCD) ส่งผลให้เลือดไปที่ไตไม่เพียงพอ ทำให้เกิดความเสียหายต่อเซลล์ท่อไตและเกิดภาวะไตวายเฉียบพลันตามมา ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่ทำให้มีอัตราการเสียชีวิตสูง

มีการศึกษาการใช้ดัชนีชี้วัดทางชีวภาพใหม่ (novel biomarker) คือ Tissue inhibitors of metalloproteinases-2 (TIMP2) และ insulin-like growth factor-binding protein 7 (IGFBP7) เป็นโปรตีนที่ถูกสร้างและหลั่งโดยเซลล์บุผิวไตของท่อไต ซึ่งพบปริมาณสูงขึ้นในปัสสาวะของผู้ป่วยที่ได้รับความเสียหายต่อเซลล์ท่อไต การศึกษาที่ผ่านมาพบว่าสามารถใช้ดัชนีทางชีวภาพใหม่ในการพยากรณ์การเกิดภาวะไตวายฉับพลันเฉพาะในผู้ป่วยวิกฤต แต่ยังไม่มีข้อมูลการใช้ดัชนีชี้วัดทางชีวภาพใหม่ทั้งสองนี้ในผู้ป่วยตับแข็งมาก่อน

วัตถุประสงค์

เพื่อประเมินว่า TIMP2 และ IGFBP7 ในปัสสาวะสามารถพยากรณ์ภาวะไตวายเฉียบพลัน ภายหลังการเจาะระบายน้ำในช่องท้องปริมาณปานกลางไม่เกิน 5 ลิตรได้หรือไม่

ผลการศึกษา

• การศึกษาทดลองแบบสุ่ม (Randomized controlled trial) โดยแบ่งเป็นกลุ่มที่ได้รับการเจาะระบายน้ำในช่องท้องปริมาณ 3 ลิตร จำนวน 29 ราย และกลุ่ม 5 ลิตร จำนวน 25 ราย มีการตรวจวัดระดับ TIMP2 และ IGFBP7 ในปัสสาวะก่อนและหลังการเจาะน้ำระบายช่องท้อง และติดตามเป็นระยะเวลา 12 สัปดาห์
• กลุ่มผู้ป่วยที่ได้รับการเจาะระบายน้ำปริมาณ 5 ลิตร มีอุบัติการณ์ของดัชนีชี้วัดทางชีวภาพใหม่ที่บ่งชี้การบาดเจ็บของท่อไตสูงขึ้นโดยพิจารณาจากค่า TIMP2.IGFBP7/1000 ในปัสสาวะที่สูงกว่า 2 นอกจากนี้พบการเพิ่มขึ้นของระดับ TIMP2 และการเพิ่มขึ้นของระดับ TIMP2 ต่อครีอะตินินในปัสสาวะ เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มที่ได้รับการเจาะระบายน้ำปริมาณ 3 ลิตร อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
• ค่า TIMP2.IGFBP7/1000 ในปัสสาวะที่สูงกว่า 2 สามารถช่วยทำนายการเกิดความผิดปกติของระบบไหลเวียนโลหิต (hemodynamic event) ได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p=0.002) โดยมีค่า area under ROC curve (AUC) เท่ากับ 0.85
• ผู้ป่วยที่ได้รับการเจาะน้ำไม่ถึง 5 ลิตร พบภาวะไตวายฉับพลันร้อยละ 12 ภายใน 2 สัปดาห์ และพบมีการลดลงของอัตราการกรองไต (GFR) ใน 12 สัปดาห์ ร้อยละ 56

ข้อจำกัดของการศึกษา

• การศึกษานี้จำกัดเฉพาะผู้ป่วยนอกที่มีภาวะตับแข็งและท้องมานเท่านั้น ผลการศึกษาอาจไม่สามารถนำไปใช้กับผู้ป่วยโรคตับแข็งทุกรายได้ เช่น ภาวะตับวายเฉียบพลันในผู้ป่วยตับแข็งเรื้อรัง (acute-on-chronic liver failure)
• ยังไม่มีข้อมูลการตรวจ TIMP2 และ IGFBP7 ในผู้ป่วยโรคตับแข็งที่ได้รับการเจาะระบายน้ำในช่องท้องมากกว่า 5 ลิตร

สรุป

ผู้ป่วยที่ได้รับการเจาะระบายน้ำในช่องท้องปริมาณไม่เกิน 5 ลิตรมีการเปลี่ยนแปลงของระดับ TIMP2 และ IGFBP7 ในปัสสาวะ แสดงให้เห็นว่าการเจาะระบายน้ำในช่องท้องในปริมาณไม่เกิน 5 ลิตร ก็อาจทำให้เกิดภาวะการบาดเจ็บที่ท่อไตในผู้ป่วยตับแข็งที่มีภาวะท้องมานได้

วัตถุประสงค์ เพื่อประเมินความแม่นยำของการติดตามระดับซีรั่มโปรแคลซิโทนิน (PCT) ในการวินิจฉัยภาวะติดเชื้อแบคทีเรีย และการพยากรณ์การเสียชีวิตภายใน 30 วัน

ประชากรที่ศึกษา ผู้ป่วยโรคตับแข็งที่มีภาวะ SIRS จำนวน 120 ราย โดยผู้ป่วยทุกรายได้รับการตรวจระดับ PCT ภายใน 72 ชั่วโมงแรกหลังเข้ารักษา

ผลการศึกษา ผู้ป่วยร้อยละ 64.2 มีภาวะติดเชื้อแบคทีเรียโดยที่ระดับ PCT >0.5 ng/mL ภายใน 72 ชั่วโมงแรกมีความไวในการวินิจฉัยร้อยละ 81.8–87.5 แต่มีความจำเพาะปานกลางร้อยละ 27.9–44.2 นอกจากนี้พบว่าผู้ที่มีอัตราส่วนระดับ PCT ที่ 72 ชั่วโมงเทียบกับค่าพื้นฐาน >0.8 มีอัตราการเสียชีวิตภายใน 30 วัน สูงกว่ากลุ่มที่มีอัตราส่วน <0.5 อย่างมีนัยสำคัญ (ร้อยละ 50.0 เทียบกับ 25.6; OR 3.91, 95% CI: 1.40–10.97) ขณะที่ผู้ป่วยที่มีระดับ PCT ลดลงมากกว่าร้อยละ 50 ภายใน 72 ชั่วโมง มีอัตราการเสียชีวิตต่ำกว่ากลุ่มที่ระดับ PCT เพิ่มขึ้น (ร้อยละ 23.3 เทียบกับ 46.7; OR 0.25, 95% CI: 0.08–0.74) โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ป่วยที่มี MELD >15 และติดเชื้อแบคทีเรีย พบว่าการลดลงของ PCT >50% มีความสัมพันธ์กับอัตราการรอดชีวิตที่สูงกว่าอย่างมีนัยสำคัญ (ร้อยละ 25.0 เทียบกับ 57.7)

สรุป การติดตามระดับ PCT ภายใน 72 ชั่วโมงแรกมีประโยชน์ในการวินิจฉัยการติดเชื้อและการประเมินความเสี่ยงต่อการเสียชีวิต ช่วยวางแผนการรักษาและใช้ยาปฏิชีวนะอย่างเหมาะสม

Update on the Treatment Navigation for Functional Cure of Chronic Hepatitis B: Expert Consensus 2.0

Published in Clinical and Molecular Hepatology, January 21, 2025

1. คำนิยามและเป้าหมายของการรักษา hepatitis B virus (HBV)

Consensus Statement 1
• เป้าหมายสูงสุดของการรักษา HBV คือ Functional Cure ซึ่งหมายถึง HBsAg loss และตรวจไม่พบ HBV DNA ในซีรัม ภายใน 24 สัปดาห์หลังจากหยุดการรักษาด้วยยาต้านไวรัส

2. อุปสรรคสำคัญของการรักษาให้หายขาด

Consensus Statement 2
• ความท้าทายหลักของการรักษา HBV ให้หายขาด ได้แก่
1️ ขาดยาที่สามารถกำจัด cccDNA และ integrated HBV DNA ได้อย่างสมบูรณ์

2 ภูมิคุ้มกันของร่างกายยังไม่สามารถกำจัดไวรัสได้เอง

Consensus Statement 3
• การเพิ่มโอกาสของ functional cure คือการใช้ ยาต้านไวรัสร่วมกับยากระตุ้นภูมิคุ้มกัน

• NAs (เช่น Tenofovir, Entecavir) กดการแบ่งตัวของไวรัส
• Peg-IFN ช่วยกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายให้ตอบสนองต่อไวรัส HBV ได้ดีขึ้น

3. กลยุทธ์การรักษาด้วย Peg-IFN และ NAs

Consensus Statement 4
• สำหรับผู้ป่วยที่ยังตรวจพบ HBV DNA การใช้ NAs + Peg-IFN มีแนวโน้มให้ผลดีกว่าการใช้ NAs เพียงอย่างเดียว ในแง่ของการลดระดับ HBsAg

Consensus Statement 5
• สำหรับผู้ป่วยที่ได้รับ NAs และตรวจไม่พบ HBV DNA เพื่อเพิ่มโอกาสการเกิด functional cure

• ควรใช้กลยุทธ์ Add-on Peg-IFN แทน Switch-to Peg-IFN
• Add-on Peg-IFN ให้ผลการลด HBsAg ใกล้เคียงกับ Switch-to Peg-IFN แต่มีโอกาสเกิดการกลับเป็นซ้ำต่ำกว่า โดยเฉพาะในผู้ป่วย HBeAg-positive

4. การนำแนวทาง Baseline-Guided Therapy และ Response-Guided Therapy มาใช้

Consensus Statement 6
• การวางแผนการรักษาควรใช้ Baseline-Guided Therapy (BGT) และ Response-Guided Therapy (RGT) โดยใช้ค่าการลดลงของ HBsAg ในการตัดสินใจ

Consensus Statement 7
• ปัจจัยที่สามารถทำนายโอกาสของ Functional Cure ได้แก่

• ค่า HBsAg น้อยกว่า 1,500 IU/mL ก่อนเริ่ม Peg-IFN
• HbeAg loss ระหว่างการรักษาด้วย NAs
• HBsAg ลดลงเร็วในช่วงต้นของการรักษา

Consensus Statement 8
• ผู้ป่วยที่มีระดับ HBsAg ≥ 200 IU/mL หรือ HBsAg ลดลงน้อยกว่า 1 log10 IU/mL หลังจากใช้ Peg-IFN 24 สัปดาห์ มีโอกาสน้อยมากที่จะมี Functional Cure ควรพิจารณาหยุด Peg-IFN และปรับแนวทางการรักษา

Consensus Statement 9
• ในกรณีที่ HBsAg หายไปแต่ไม่มีการสร้าง HBsAb อาจต้องให้ Peg-IFN ต่ออีก 12 สัปดาห์ หรือพิจารณาให้ วัคซีน Hepatitis B เพื่อกระตุ้นการสร้าง HBsAb

5. การหยุดยา NAs ในผู้ป่วยที่ได้รับการกดไวรัสนานแล้ว

Consensus Statement 10
• ผู้ป่วยที่ได้รับ NAs เป็นเวลานานและมีระดับ HBsAg < 100 IU/mL อาจพิจารณาหยุดยาได้ โดยเฉพาะผู้ป่วยที่ไม่มีภาวะตับแข็งแต่ต้องมีการติดตามอย่างใกล้ชิด

6. ข้อควรระวังและกลุ่มพิเศษ

Consensus Statement 11
• ผู้ป่วยที่อยู่ในกลุ่มพิเศษ เช่น เด็ก, ผู้ป่วยที่มีโรคร่วม, ผู้ป่วยที่มี MASLD, HCC, หรือไตเสื่อม ควรมีการปรึกษาเกี่ยวกับความเสี่ยงและประโยชน์ของ Peg-IFN-based Therapy

Consensus Statement 12
• ข้อห้ามในการใช้ Peg-IFN ได้แก่
❌ ผู้ป่วยตับแข็งระยะลุกลาม (Decompensated Cirrhosis)
❌ ผู้ป่วยตั้งครรภ์
❌ มีโรคทางจิตเวชที่รุนแรง
❌ เคยมีความคิดฆ่าตัวตาย
❌ มีโรคภูมิคุ้มกันทำลายตัวเอง (Autoimmune Disease)

7. การติดตามผลและแนวทางระยะยาว

Consensus Statement 13
• ก่อนเริ่มการรักษา ต้องมีการตรวจประเมินอย่างครบถ้วน และติดตามเป็นระยะเพื่อตรวจผลข้างเคียงและประสิทธิภาพของยา

https://doi.org/10.3350/cmh.2024.0780

Validation of prognostic scores for predicting acute liver failure and in-hospital death in patients with dengue-induced severe hepatitis

การตรวจสอบความแม่นยำของคะแนนพยากรณ์โรคในการทำนายภาวะตับวายเฉียบพลันและการเสียชีวิตในโรงพยาบาลในผู้ป่วยที่มีภาวะตับอักเสบรุนแรงจากไข้เลือดออก

Tongluk Teerasarntipan, Kessarin Thanapirom, Roongruedee Chaiteerakij, Piyawat Komolmit, and Sombat Treeprasertsuk

ต้องลักษณ์ ธีรศานติพันธ์, เกศรินทร์ ถานะภิรมย์, รุ่งฤดี ชัยธีรกิจ, ปิยะวัฒน์ โกมลมิศร์, สมบัติ ตรีประเสริฐสุข

บทนำ

ภาวะตับวายเฉียบพลัน (acute liver failure, ALF) ในผู้ป่วยโรคไข้เลือดออกเป็นภาวะที่พบได้น้อยแต่มีอัตราการเสียชีวิตสูง การระบุผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดตับวายเฉียบพลันได้ตั้งแต่เนิ่นเป็นกลยุทธ์สำคัญในการเพิ่มอัตราการรอดชีวิต ดังนั้นการศึกษานี้จึงมีเป้าหมายเพื่อประเมินความแน่นยำของ prognostic score ในการทำนายภาวะแทรกซ้อนรุนแรงจากไข้เลือดออก ได้แก่ การเกิดภาวะตับวายเฉียบพลันและการเสียชีวิตในโรงพยาบาล

วิธีการศึกษาวิจัย

จากการทบทวนเวชระเบียนผู้ป่วยโรคไข้เลือดออก 16 ปี (พ.ศ. 2549 – 2565) จำนวน 2,532 ราย เราเลือกผู้ป่วยที่มีตับอักเสบรุนแรง (AST หรือ ALT มากกว่า10 เท่าจากเกณฑ์ปกติ) และผู้ที่เกิดตับวายเฉียบพลันจะถูกนำมาวิเคราะห์โดยใช้ univariate analysis เพื่อหาปัจจัยที่สัมพันธ์ต่อการเกิดภาวะตับวายเฉียบพลันและการเสียชีวิต และใช้ Youden’s index ROC analysis เพื่อหา cut-off ที่เหมาะสมของแต่ละ prognostic scores ในการทำนายการเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงดังกล่าวได้ ผู้วิจัยใช้ paired data nonparametric ROC curve estimation ในการเปรียบเทียบ AUROC จากแต่ละ prognostic scores

ผลการศึกษา

จากผู้ป่วยไข้เลือดออกที่มีตับอักเสบรุนแรงจำนวน 193 ราย มี 20 รายที่เกิด ALF (0.79%) และมีอัตราการเสียชีวิต 60.0% ค่าต่างๆ เช่น INR, บิลิรูบิน, อัลบูมิน และครีอะตินีน เป็นปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเกิด ALF และการเสียชีวิต คะแนนพยากรณ์โรคให้ผลการทำนายที่ดีมาก เช่น

• MELD score > 15 สามารถทำนายการเกิด ALF ได้ (AUROC 0.917, ความไว 90.0%, ความจำเพาะ 88.4%) และทำนายการเสียชีวิตได้เมื่อ MELD score >18 (AUROC 0.823, ความไว 86.9%, ความจำเพาะ 89.1%)
• EZ-ALBI score >-30 ทำนายการเกิด ALF และการเสียชีวิตได้เช่นกัน (AUROC 0.835, ความไว 80.0%, ความจำเพาะ 72.2% และ AUROC 0.808, ความไว 76.9%, ความจำเพาะ 69.3%)
• ALBI score >-2 ทำนายการเกิด ALF และการเสียชีวิตได้ (AUROC 0.806, ความไว 80.0%, ความจำเพาะ 77.4% และ AUROC 0.799, ความไว 76.9%, ความจำเพาะ 74.3%)
• PALBI score ก็ให้ผลการทำนายดีเช่นกัน (AUROC 0.786-0.699)

เมื่อเปรียบเทียบ MELD และ EZ-ALBI scores พบว่าทั้งสองมีความสามารถใกล้เคียงกันในการทำนาย ALF (z=1.688, p=0.091) และการเสียชีวิต (z=0.322, p=0.747)

สรุปผลการศึกษา

MELD score เป็นเครื่องมือพยากรณ์ที่ดีที่สุดสำหรับการทำนายการเกิด ALF และการเสียชีวิตในผู้ป่วยไข้เลือดออกที่มีตับอักเสบรุนแรง อย่างไรก็ตาม EZ-ALBI score เป็นอีกทางเลือกที่น่าสนใจในการใช้พยากรณ์โรคในผู้ป่วยไข้เลือดออกได้เนื่องจากสามารถคำนวณได้ง่ายและมีประสิทธิภาพสูงเช่นกัน

Association between Clot Waveform Analysis Parameters and the Severity of Liver Cirrhosis

Kessarin Thanapirom^1,2,3 Sirinporn Suksawatamnuay^1,2,3 Panarat Thaimail^2,3 Prooksa Ananchuensook^1,2,3 Pitiphong Kijrattanakul⁴ Pantep Angchaisuksiri⁵ Pisit Tangkijvanich⁶ Sombat Treeprasertsuk¹ Piyawat Komolmit^1,2,3

¹ Division of Gastroenterology, Department of Medicine, Faculty of Medicine, Chulalongkorn University and King Chulalongkorn Memorial Hospital, Bangkok, Thailand
² Center of Excellence in Liver Fibrosis and Cirrhosis, Chulalongkorn University, Bangkok, Thailand
³ Excellence Center in Liver Diseases, King Chulalongkorn Memorial Hospital, Thai Red Cross Society, Bangkok, Thailand.
⁴ Division of Hospital and Ambulatory Medicine, Department of Medicine, Faculty of Medicine, Chulalongkorn University and King Chulalongkorn Memorial Hospital, Thai Red Cross Society, Bangkok,
Thailand
⁵ Department of Medicine, Faculty of Medicine Ramathibodi Hospital, Mahidol University, Bangkok, Thailand
⁶ Department of Biochemistry, Center of Excellence in Hepatitis and Liver Cancer, Faculty of Medicine, Chulalongkorn University,

Address for correspondence Kessarin Thanapirom, MD, PhD, Division of Gastroenterology, Department of Medicine, Faculty of Medicine, Chulalongkorn University, Bangkok 10330, Thailand (e-mail: kessarin.t@chula.ac.th).

ที่มาของงานวิจัย

• Conventional coagulation tests เช่น platelet, Prothrombin Time (PT), activated Partial Thromboplastin Time (aPTT) ไม่น่าเชื่อถือในการประเมินความเสี่ยงต่อภาวะเลือดออกหรือภาวะลิ่มเลือดอุดตัน หรือในการประเมินประสิทธิภาพของการให้เลือดหรือการให้สารช่วยห้ามเลือดในผู้ป่วยโรคตับแข็ง
• การวิเคราะห์คลื่นการแข็งตัวของเลือด (Clot Waveform Analysis, CWA) สามารถประเมินภาวะการแข็งตัวของเลือดโดยรวมและอาจมีประโยชน์สำหรับผู้ป่วยโรคตับแข็งที่มีความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือดที่ซับซ้อน

วัตถุประสงค์

• เพื่อประเมินความสัมพันธ์ระหว่าง CWA กับความรุนแรงของโรคตับแข็ง รวมถึงการประเมินบทบาทของ CWA ในการทำนายอัตราการเสียชีวิตและภาวะ acute decompensation (AD) ภายในระยะเวลา 1 ปี

ผลการศึกษา

• มีผู้ป่วยโรคตับแข็งเข้าร่วมทั้งหมด 560 ราย โดย 165 ราย (29.5%) เป็นโรคตับแข็งระดับ Child–Turcotte–Pugh (CTP) B และ 47 ราย (11.5%) เป็นระดับ C
• ค่า CWA ที่อ้างอิงจาก PT และ aPTT ได้แก่ ความเร็วสูงสุด (maximum velocity, min1) อัตราเร่งสูงสุด (maximum acceleration, min2) และอัตราหน่วงสูงสุด (maximum deceleration, max2) มีค่าต่ำกว่าอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) ในผู้ป่วยที่มี AD เมื่อเทียบกับผู้ป่วย compensated cirrhosis
• นอกจากนี้ ค่าของ CWA ยังสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญในผู้ป่วยที่มีคะแนน CTP และ Model for End-Stage Liver Disease (MELD) สูงขึ้น การวิเคราะห์หลายตัวแปรพบว่า ค่าความยืดหยุ่นของตับ (liver stiffness, LS) และ max2 จากการทดสอบ PT-based CWA มีความสัมพันธ์อย่างอิสระกับภาวะตับแข็งระดับ CTP B/C นอกจากนี้ min2 และ max2 จากการทดสอบ PT-based CWA ยังมีความสัมพันธ์อย่างอิสระกับการเสียชีวิตที่ 1 ปี
• ไม่มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญในค่า CWA ระหว่างผู้ป่วยที่มีและไม่มีภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำพอร์ทัล (portal vein thrombosis) นอกจากนี้ พารามิเตอร์ CWA ไม่พบว่ามีความสัมพันธ์กับ AD ในระหว่างการติดตามผลเป็นเวลา 1 ปี

บทสรุป

• hypocoagulable profile จาก CWA มีความสัมพันธ์กับความรุนแรงของโรคตับแข็งที่มากขึ้น ดังนั้น CWA อาจเป็นตัวบ่งชี้เชิงปริมาณที่มีประโยชน์สำหรับการประเมินความรุนแรงของโรคตับแข็งและการทำนายอัตราการเสียชีวิตภายใน 1 ปี

Procalcitonin and presepsin for detecting bacterial infection and spontaneous bacterial peritonitis in cirrhosis: A systematic review and meta-analysis
World J Gastroenterol. 2025 Feb 14;31(6):99506.
Salisa Wejnaruemarn, Paweena Susantitaphong, Piyawat Komolmit, Sombat Treeprasertsuk, Kessarin Thanapirom

Salisa Lertsanguansinchai, MD., M.Sc.
พญ.ศลิษา เลิศสงวนสินชัย

ความสำคัญของปัญหา

• การวินิจฉัยการติดเชื้อในผู้ป่วยโรคตับแข็งเป็นความท้าทาย เนื่องจากอาการแสดงมักไม่จำเพาะเจาะจง อีกทั้งการเพาะเชื้อยังต้องใช้ระยะเวลานาน
• มีการศึกษาเกี่ยวกับดัชนีชี้วัดทางชีวภาพ (biomarker) เช่น โปรแคลซิโทนิน (procalcitonin) และพรีเซปซิน (presepsin) เพื่อช่วยในการวินิจฉัยการติดเชื้อในผู้ป่วยกลุ่มนี้
• อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษาที่มีอยู่ในปัจจุบันยังให้ข้อสรุปที่ไม่แน่ชัด และยังคงเป็นประเด็นที่ต้องมีการศึกษาและสรุปเพิ่มเติม

วัตถุประสงค์ของการศึกษา

• เพื่อประเมินประสิทธิภาพโดยรวมของโปรแคลซิโทนินและพรีเซปซินในการวินิจฉัยการติดเชื้อในผู้ป่วยโรคตับแข็ง

ผลการศึกษา

• จากการทบทวนวรรณกรรมในฐานข้อมูล MEDLINE, EMBASE, และ Scopus พบว่ามีการศึกษาที่เข้าเกณฑ์จำนวน 28 ฉบับ รวมผู้ป่วย 4,287 ราย โดยพบว่ามีอัตราการติดเชื้อร้อยละ 41.7
• โปรแคลซิโทนินมีความไว (pooled sensitivity) ร้อยละ 73 และความจำเพาะ (pooled specificity) ร้อยละ 83 ในการวินิจฉัยการติดเชื้อโดยรวม โดยมี diagnostic odd ratio เท่ากับ 17.21
• พรีเซปซินมีความไวร้อยละ 75 และความจำเพาะร้อยละ 80 ในการวินิจฉัยการติดเชื้อโดยรวม โดยมี diagnostic odd ratio เท่ากับ 12.33
• ในผู้ป่วยที่มีการติดเชื้อของสารน้ำในช่องท้องแบบปฐมภูมิ (spontaneous bacterial peritonitis) โปรแคลซิโทนินมีความไวร้อยละ 76 และความจำเพาะร้อยละ 87 โดยมี diagnostic odd ratio สูงถึง 29.50 และมี positive likelihood ratio เท่ากับ 5.57

ข้อจำกัดของการศึกษา

• การศึกษานี้มีความหลากหลายของข้อมูล (high heterogeneity) เนื่องจากมีการกำหนดค่า cut-off ของโปรแคลซิโทนินและพรีเซปซินที่แตกต่างกันในแต่ละการศึกษา
• จำนวนผู้ป่วยที่ได้รับการศึกษาสำหรับพรีเซปซินยังมีจำกัด จึงจำเป็นต้องมีการศึกษาต่อเนื่องในอนาคต

สรุป

• โปรแคลซิโทนินและพรีเซปซินมีความไวและความจำเพาะสูงในการวินิจฉัยการติดเชื้อในผู้ป่วยโรคตับแข็ง
• โปรแคลซิโทนินยังมีศักยภาพสูงในการใช้เป็นเครื่องมือวินิจฉัยยืนยัน (rule-in test) สำหรับการติดเชื้อของสารน้ำในช่องท้องแบบปฐมภูมิ

Association between serum endocan levels and organ failure in hospitalized patients with cirrhosis
PLoS One. 2024 Dec 26;19(12):e0315619.
Salisa Wejnaruemarn, Sirinporn Suksawatamnuay, Jakapat Vanichanan, Piyawat Komolmit, Sombat Treeprasertsuk, Kessarin Thanapirom

Salisa Lertsanguansinchai, MD., M.Sc.
พญ.ศลิษา เลิศสงวนสินชัย

ความสำคัญของปัญหา

• ภาวะตับวายเฉียบพลันในผู้ป่วยโรคตับเรื้อรัง (acute-on-chronic liver failure) เป็นภาวะที่มีความรุนแรง มีอัตราการเสียชีวิตสูง โดยเกิดจากกลไกการอักเสบ ส่งผลให้เกิดการล้มเหลวของอวัยวะหลายระบบ
• การค้นหาดัชนีชี้วัดทางชีวภาพ (biomarker) ที่สามารถใช้ในการวินิจฉัยหรือทำนายโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น อาจช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่รวดเร็วขึ้นและลดอัตราการเสียชีวิตได้
• เอนโดแคน (endocan) เป็นโปรตีนที่ถูกหลั่งจากเซลล์เยื่อบุหลังได้รับกระตุ้นจากกระบวนการอักเสบ ซึ่งเป็นกลไกเบื้องต้นที่นำไปสู่ภาวะอวัยวะล้มเหลว การศึกษานี้จึงมุ่งเน้นศึกษาบทบาทของเอนโดแคนในการวินิจฉัยภาวะอวัยวะล้มเหลวและความสัมพันธ์กับอัตราการเสียชีวิต

วัตถุประสงค์ของการศึกษา

• เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ ความไวและความจำเพาะของเอนโดแคนและภาวะอวัยวะล้มเหลวในกลุ่มผู้ป่วยโรคตับแข็ง โดยเปรียบเทียบกับโปรแคลซิโทนิน (procalcitonin) และอินเตอร์ลิวคิน-6 (IL-6)

ผลการศึกษา

• จากจำนวนผู้ป่วยโรคตับแข็งที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล 116 ราย พบว่าร้อยละ 47.4 มีภาวะอวัยวะล้มเหลว
• กลุ่มผู้ป่วยที่มีภาวะอวัยวะล้มเหลวมีระดับเอนโดแคนในเลือดสูงกว่ากลุ่มที่ไม่มีอวัยวะล้มเหลวอย่างมีนัยสำคัญ
• เอนโดแคนที่ระดับ 15.8 นก./มล. มีความไวร้อยละ 63.6 และความจำเพาะร้อยละ 67.2 ในการวินิจฉัยภาวะอวัยวะล้มเหลว และมี area under the receiver operating characteristic curve เท่ากับ 0.65 ไม่แตกต่างกับโปรแคลซิโทนิน (procalcitonin) หรืออินเตอร์ลิวคิน-6 (IL-6) อย่างมีนัยสำคัญ
• เอนโดแคน, คริเอทินีน (creatinine) และบิลิรูบิน (bilirubin) เป็นปัจจัยอิสระที่มีความสัมพันธ์กับภาวะอวัยวะล้มเหลวในกลุ่มผู้ป่วยโรคตับแข็ง
• ผู้ป่วยโรคตับแข็งที่เสียชีวิตที่ 28 วันหลังเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล มีระดับเอนโดแคนในเลือดสูงกว่ากลุ่มที่รอดชีวิตอย่างมีนัยสำคัญ

ข้อจำกัดของการศึกษา

• การศึกษานี้ยังขาดกลุ่มตัวอย่างสำหรับการตรวจสอบความถูกต้อง (validation cohort) จึงจำเป็นต้องมีการวิจัยเพิ่มเติมเพื่อยืนยันผลลัพธ์ให้มีความน่าเชื่อถือยิ่งขึ้น
• การใช้เอนโดแคนในการพยากรณ์ภาวะอวัยวะล้มเหลวในผู้ป่วยโรคตับแข็งล่วงหน้าอาจก่อให้เกิดประโยชน์อย่างมาก จึงจำเป็นต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อสนับสนุนแนวทางดังกล่าว

สรุป

• เอนโดแคนมีความสัมพันธ์กับภาวะอวัยวะล้มเหลวและการเสียชีวิตในกลุ่มผู้ป่วยโรคตับแข็งที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล